Reaktif Enerji, "kullanımda işe yaramayan" enerji olarak tanımlanmaktadır. Ancak reaktif enerji faydasızdır demek yanlıştır.
Reaktif enerji olmasaydı elektrikli alıcılar çalışmazdı. Reaktif enerjiyi bir arabanın marşına basmaya benzetebiliriz; arabanız marş yapmazsa çalışmaz.
Reaktif enerjiden gerektiği kadar faydalanmalıyız. Fazlası faydasız ve işe yaramayan yükten başka bir şey değildir.
Aynı miktarda endüktif ve kapasitif yükü üst üste eklemlersek reaktif yük ortadan kalkar. Bu prensip kompanzasyonun temelini oluşturur.
Reaktif enerji ikiye ayrılır:
Bobinli alıcılardan kaynaklanır. Motor, trafo, balast gibi manyetik alan üreten cihazlar endüktif reaktif güç tüketir. Endüktifi pozitif reaktif enerji olarak hesaplarız.
Kondansatör, yeraltı kabloları ve UPS gibi alıcılardan kaynaklanır. Endüktifi pozitif kabul ettiğimizde kapasitif reaktif enerji negatif değer alır.
Bilindiği üzere elektrik sözleşme gücü 9 kW ve üzeri işletmelerde kompanzasyon sistemleri, elektrik kurumları (TEDAŞ, BEDAŞ, AYEDAŞ vb.) tarafından şart koşulmuştur.
Yasa bununla bitmiyor. 9 kW ve üzeri aboneler, elektriğin diğer bileşenleri olan endüktif ve kapasitif oranların belli değerlerde olmasını da şart koşmuştur. Bu değerlerin belli oranlarda tutulmaması durumunda abonelere ceza yazılmaktadır.
Bağlantı gücü 50 KVA üzerindeki tesisler için endüktif reaktif ceza sınırı aktif gücün %20'si, kapasitif reaktif ceza sınırı ise %15'idir.
Şebekeden çekilen reaktif gücü küçültmemiz ya da yok etmemiz için yapılan uygulamaya reaktif güç kompanzasyonu denir.
Yüklerin ihtiyacı olan reaktif gücü kompanzasyon elemanlarından karşılayarak şebekeden çekilen reaktif gücün sıfıra, güç faktörünün 1 değerine yaklaştırılması; ayrıca şebeke gerilimi ile akımı arasındaki faz farkının azaltılması uygulamasıdır.
Çalışma gücü olarak da bilinir. Ekipmana güç veren ve faydalı işler yapan gerçek güçtür.
Manyetik ekipmanın (trafo, motor, röle vb.) manyetik akı üretmesi için gereken güçtür.
kVAR ve kW'nin vektörel toplamıdır. Trafo ve kablo boyutlandırmasında bu değer kullanılır.
Ülkemizde kullanım açısından en çok uygulaması gerçekleştirilen kompanzasyon sistemi, kimi zaman kontaktörlü kompanzasyon olarak da ifade edilen klasik kompanzasyon sistemidir. Reaktif güç rölesi, kondansatör, otomat (sigorta) ve kontaktör temel yapı taşlarını oluşturur.
Uygun maliyetli olması, reaktif güç rölesindeki tüm fonksiyonların kontrol edilebilir olması ve tüm enerjinin izlenebilmesi klasik kompanzasyon sisteminin avantajlarındandır.
Ülkemizde kullanım alanı henüz oluşmaya başlayan bu kompanzasyon sistemi tristörlü veya triyaklı olmak üzere iki çeşittir. 25A'i geçmeyen monofaz yükler için triyaklar, aşırı yüklü işletmeler için tristörler kullanılır.
Devreye çok hızlı girip çıkmaları, sessiz çalışmaları ve bakım ihtiyacı duymamaları dinamik kompanzasyonun en önemli avantajlarındandır. Klasik kompanzasyona göre biraz daha maliyetlidir.